Hoe om te gaan met FvD

De opkomst van Forum voor Democratie (FvD) bij de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart is opvallend en baart zorgen. Al in maart 2022 heb ik mijn zorgen geuit over de deelname van FvD aan lokale verkiezingen, waarbij ik een stem-niet-op-advies gaf. Dit jaar deed FvD mee in maar liefst 104 gemeenten en behaalde 299 raadszetels. In Epe en Velsen groeide de partij zelfs uit tot de grootste partij in de raad. Opvallend is dat FvD zich bij deze lokale verkiezingen niet richtte op lokale thema’s, maar campagne voerde met landelijke onderwerpen zoals verzet tegen AZC’s, de energietransitie en Europese inmenging. Op campagneposters prijkte niet de lokale lijsttrekker, maar Lidewij de Vos, het gezicht van FvD in de Tweede Kamer.

De uitdaging van FvD’s opkomst

De sterke groei van FvD roept de vraag op hoe met deze partij om te gaan. In de NRC-bijlage Opinie & Debat van 28 maart staat een analyse van Leonie de Jonge en Simon Otjes die mijn zorgen onderstreept. De vraag is hoe ga je om met een radicaal rechtse partij als FvD die de waarden waar onze samenleving op is gebaseerd ondermijnd? De groei bij de laatste tweede kamer verkiezingen en bij de recente gemeenteraadsverkiezingen verkiezingen laat zien dat de aanpak van de laatste jaren van negeren en wegkijken niet werkt.

Normalisering en mediabehandeling

Een van de grootste gevaren schuilt niet alleen in de groei van FvD zelf, maar in wat die groei mogelijk maakt. Meer zetels betekenen meer aandacht, meer invloed en meer ruimte voor ideeën die tot voor kort nog buiten de grenzen van het aanvaardbare vielen. Het werkelijke risico is dat men eraan went. Dat een partij met radicaal-rechtse opvattingen stap voor stap als gewoon wordt behandeld, en dat daardoor ook die opvattingen hun scherpte verliezen in de ogen van het publiek. Wat eerst nog verontrustte, wordt dan gaandeweg gewoon.

Strategieën voor omgang met radicaal rechts

Er zijn, hoog over, drie manieren om met radicaal-rechtse partijen als FvD om te gaan:

• Men kan doen alsof zij een gewone partij zijn en hen als zodanig behandelen.
• Men kan hen in het open debat bestrijden en proberen hun waarden en bedoelingen bloot te leggen.
• Men kan proberen hun invloed te beperken, hun ruimte te verkleinen en hun voedingsbodem uit te drogen.

De eerste weg is de gevaarlijkste. Wie zo’n partij behandelt als ieder ander, helpt mee haar denkbeelden de schiujn van normaliteit te geven. Wat gisteren nog onaanvaardbaar leek, krijgt dan vandaag een plaats aan tafel en heet morgen een legitiem standpunt.

De tweede weg biedt minder houvast dan men zou wensen. Het idee dat ontmaskering voldoende is, berust op een overschatting van schaamte. Die schaamte is er bij FvD niet of nauwelijks. Mensen met banden met racistische groeperingen verschijnen zonder schroom op kandidatenlijsten. Racistische sprekers worden ontvangen op bijeenkomsten van de jongerenorganisatie. Wat openbaar wordt gemaakt, verdwijnt niet vanzelf. Het blijft staan en went.

Dan blijft isolatie over. Niet als wondermiddel, maar als noodzakelijke grens. Wie de verspreiding van zulke denkbeelden werkelijk wil tegengaan, kan zich niet beperken tot de politieke arena alleen. Ook in de media ligt daar een verantwoordelijkheid. Juist daar zit het probleem, want via sociale media bereiken deze partijen zonder veel moeite een groot publiek, buiten de oude poorten om.

Een gecombineerde aanpak is vereist

Een strategie die een kans van slagen kan hebben, is een combinatie van confrontatie en isolatie. In de politiek betekent dat dat radicaal-rechtse partijen niet moeten worden opgenomen in de gewone omgang alsof zij een gewone partij zijn, een wat andere smaak in het palet van vele smaken in het democratische assortiment. Hun invloed moet worden begrensd, hun positie niet versterkt. In de media vraagt het om dezelfde helderheid: afstand tot hun denkbeelden, geen achteloze doorgeefluik, geen verpakking die het extreme de schijn van het gewone geeft. Alleen langs die dubbele weg kan de invloed van extreemrechts worden teruggedrongen.